برای انجام هرکاری٬شناخت هدف و فلسفه ی آن کارلازم وضروریست.دربحث روزه هم این سوال مطرح است که فلسفه وجوب روزه در اسلام چیست؟روشنترین و جامعترین پاسخ را قرآن ارائه نموده است.قرآن کریم٬فلسفه روزه را تقوا ذکر می کند و می فرماید:”یا ایهاالذین امنواکتب علیکم الصیام کما کتب الذین من قبلکم لعلکم تتقون:ای کسانی که ایمان آورده اید٬روزه برشما واجب شد همانگونه که بر پیروان پیش ازشما واجب گردید٬برای اینکه تقوا پیشه کنید”۱.روزه زمینه رافراهم می سازد تااینکه انسان هم سیرالی الله خویش راقوی کند و هم حرکت خدمتی خود را به مردم سرعت بخشد و چنانچه این سیر و حرکت در او وجود ندارد٬ایجاد نماید وقوت بخشد.اکنون به بیان برخی از اهداف روزه داری می پردازیم:

۱-تقوا٬انجام بایدها و رهاکردن نبایدها
تقوا٬یعنی انسان مسلمان آنچه را که خداوند امر می فرماید٬انجام دهد و از آنچه خداوند نهی فرموده٬اجتناب ورزد.واین دارای دوبُعداست:ترک محرمات وانجام واجبات.بنابراین٬اگرکسی گناهی مرتکب نشود٬اما به وظایف دینی و انسانی خود عمل نکند او باتقوا نیست.بنابراین٬معنای “لعلکم تتقون”تنها به این معنا نیست که فلسفه روزه و نتیجه آن اجتناب ازگناهان و معاصی است٬بلکه معنای تقوا دریک جمله انجام بایدها وترک نبایدهاست.لذا دست گیری ازمسمندان ازتقواست وتلاش برای داشتن بدنی سالم یا شتاب بسوی کسب دانش نیزنشانه تقواست.
روزه داری یک تمرین ارزشمندآنهم باقصدقربت در راستای احیای تقوا در درون انسان است.انسان روزه دار غذانمی خورد٬آب نمی نوشد٬و شرایط خاصی رابرای خود٬فقط بخاطر خدا و قربة الی الله بوجود می آورد.اوبخاطرخدا ازچیزهایی که براوحلال بودنیزصرف نظرمی کند واین تمرین به او این توان رامی دهدکه هم درمقابل گناهان استقامت کند و هم درانجام واجبات صبورباشد و سختیها راتحمل کند و این اثر ارزشمند روزه است.

۲-ایجادشرایط یکسان و احساس مشترک
ازامام صادق(ع)درموردعلت وجوب روزه سوال شدامام فرمودند:”انما فرض الله الصیام لیستوی به الغنی والفقیر:روزه به این دلیل واجب گردید که غنی وفقیر هردو در شرایط یکسان ومساویقرارگیرند”.همانطور که دراین حدیث ملاحضه می فرمایید٬درحال روزه داری آن کس که دارد وآنکه ندارد٬هردو گرسنه اند.این احساس مشترک٬یهنی گرسنگی برای فقیر وغنی ٬درحال روزه به وجودمی آید٬درحالیکه برای انسان غنی که همه شرایط برای بهره برداری مادی او فراهم است ٬هیچ فرصتی را برای اینکه بافرد فقیر وگرسنه ای هم درد شود واحساس مشترکی داشته باشدبرای او فراهم نیست٬بلکه این هنر ماه رمضان وروزه است که انسان متکن وتوانمند را به یک انسان گرسنه تبدیل می کند وآنگاه احساس می کند گرسنگی یعنب چه وگرسنگی با انسان چه می کند.

اکنون جای طرح این سوال است که فلسفه این کار چیست؟چراخداوند با تشریع روزه شخص غنی را درشرایطی قرار می دهدکه درد گرسنگی را لمس کند؟
درپاسخ این سوال باید گفت :یکی از شعبه های مهم تقوا٬حرکت درجهت حل مشکلات مردم است.یک انسان با تقوا نمی تواند بدون جهت گیری در حل مشکلات مردم ادعای تقوا داشته باشد٬همانگونه که تقوا بدون درنظر گرفتن خدا امکان ندارد٬تقوابدون اینکه انسان مسائل ومشکلات مردم را مسئله ومشکل خودبداند٬معنا ندارد!.نتیجه احساس ولمس گرسنگی ٬برای آن است که انسان روزه دار نسبت به گرسنگانعواطف انسانیش تحریک شود وبفهمد درد گرسنگی چیست.به نظر شما آیا یک انسان می تواندنسبت به رنجها ی دیگران بی تفاوت باشد؟ روزه یک سند است واتمام حجت٬آقای توانمند!اکنون که مزه گرسنگی را چشیدی ٬آیا باز هم نسبت به گرسنگان بی دردی؟باز هم به این فکر نیستی که از امکانات درجهت مبارزه با اهریمن گرسنگی استفاده کنی؟

پی نوشت
۱-سوره بقره٬ ۱۸۳
۲-وسائل الشیعه،ج۷،ص۳
منبع:روزه در آئینه وحی- غلامعلی نعیم آبادی .